Achtergrond

achtergrond-de stam-paginaDe afgelopen jaren zijn er door de overheid en zorgverzekeraars een aantal wijzigingen doorgevoerd. Met name door veranderingen in de zorg voor verslaafden, waarbij de nadruk ligt op het medisch model, kunnen therapeutische gemeenschappen niet meer functioneren in de huidige setting.

De duur van de opnames in therapeutische gemeenschappen is als gevolg van bezuinigingsmaatregelen zodanig ingekort dat er onvoldoende tijd is om langdurig verslaafden een reële kans te bieden tot het succesvol terugkeren in de maatschappij. Bovendien worden in ons land de meeste de therapeutische gemeenschappen wegens bezuinigingen gesloten zodat door deze verslaafden slechts een beroep kan worden gedaan op ambulante behandeling.

De behandeling in therapeutische gemeenschappen is gericht op het leren omgaan met problemen in een drugvrije omgeving. Het uiteindelijke doel is een persoonlijk en maatschappelijk herstel. Een ambulante behandeling van deze doelgroep zal leiden tot herhaaldelijke terugval met korte opnamen, met een voortzetting van overlast, zorgkosten, kosten voor maatschappelijke opvang, belasting voor familie en omgeving en het sociale en justitiële apparaat.

De stichting De Stam heeft het initiatief genomen om voor deze doelgroep die naast hun verslaving een complexe maatschappelijke problematiek hebben, vaak samenhangend met een justitieverleden, een drugvrije woongemeenschap op te zetten waarin de bewoners lang genoeg kunnen verblijven om met succes een leven op te bouwen zonder terugval in het gebruik van verslavende middelen en crimineel gedrag.

Ter ondersteuning van dit initiatief werd een Comité van Aanbeveling gevormd.

Comité van Aanbeveling Stichting De Stam

Dhr. Jan van den Brand, lid van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, vm. Gevangenisdirecteur, vm. Coördinator International Activities Dutch Prison Services bij het Ministerie van Justitie

Drs. Wim Deetman, lid van de Raad van State, vm. Minister van Onderwijs en Wetenschappen, vm. Burgemeester van Den Haag

Mw. Til Gardeniers-Berendsen, vm. Minister van Volksgezondheid en Milieuhygiëne en van  Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk

Prof. Anne Goossensen, hoogleraar Zorgethische aspecten van informele zorg Universiteit voor Humanistiek te Utrecht

Prof. Ad Kil, em. hoogleraar Research en didactiek voor Professionals en Directeur van het Executive PhD programma aan de Nyenrode Business Universiteit

Dr. Jean-Luc Klompenhouwer, psychiater, Raad van Bestuur Yulius voor geestelijke gezondheid en bestuurder GGZ Nederland

Prof. Dolph Kohnstamm, em. hoogleraar ontwikkelingspsychologie R.U. te Leiden

Dr. Rita Kohnstamm, psycholoog, publiciste

Prof. Martin Moerings, hoogleraar Penologie R.U. te Leiden, voorzitter van de sectie gevangeniswezen van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming

Dr. Frans Qué, psychiater bij Tactus Verslavingszorg, vm. interim bestuurder Verslavingszorg Noord Nederland

Dr. Leo Timmerman, psychiater, opleider GGZ Drente

Mr. Paul van Vliet, cabaretier

Onderzoek bewijst succes van therapeutische gemeenschappen

De Stam werkt met de filosofie van de therapeutische gemeenschap (TG).  In een therapeutische gemeenschap leert de deelnemer:

  • om te gaan met stress en conflicten zonder terug te vallen in gebruik
  • de TG te beschouwen als zijn eigen huis
  • verantwoordelijkheid te dragen voor eigen gedrag.
  • zichzelf te helpen met hulp van anderen

Therapeutische gemeenschappen (TG’s) met deze filosofie zijn er voor verslaafden in alle continenten. Het model is bewezen effectief (evidence based). Het succes wordt bepaald door de duur van het verblijf: hoe langer het verblijf, hoe groter het succes.

Behandeling van verslaafden in TG’s wordt wereldwijd toegepast. Er zijn TG’s In alle landen van Europa.

De TG’s in Nederland zijn in 2014 op grond van bezuinigingsmaatregelen wegens de lange duur van de opname (10 maanden tot een jaar) opgeheven of zodanig ingekort in opnameduur, dat succes nauwelijks te verwachten is.

Dat gebeurde terwijl van klinische behandeling van verslaafden in Nederland alleen bij TG’s door follow-up onderzoek is aangetoond, dat de behandeling op lange termijn succes heeft. Dit bleek onder meer bij onderzoek van de TG’s Emiliehoeve en Triple-Ex in Den Haag.

Een follow-up onderzoek van de Erasmus Universiteit naar het succes (geen gebruik van drugs, geen alcohol problemen, geen criminaliteit) van de Emiliehoeve toonde het volgende aan:

Van van alle opgenomen drug verslaafden twee jaar na het verlaten van het programma was het succes: bij verblijfsduur tot 1 maand: 0%, 1 maand tot een half jaar: 10%, een half jaar tot een jaar 30%, langer dan een jaar 70% succes.

Werd het gehele programma inclusief het verblijf in het re-entry huis afgemaakt (wat bij een derde van de opname het geval was), dan was het succes 82% (Kooyman, 1992).

Zie voor de integrale tekst van het proefschrift (PDF): The Therapeutic Community For Addicts (Martien Kooyman).

Zie in de grafiek hieronder dat langere opname meer succes gaf.

Opnameduur en succes Emiliehoeve

De psychiater Chris van der Meer vond vrijwel dezelfde percentages bij de Emiliehoeve in een follow-up onderzoek tien jaar later.

In een follow-up onderzoek van ex-bewoners van de TG Triple-Ex onder leiding van Chris van der Meer werd gevonden dat twee jaar na ontslag uit behandeling er een aanzienlijk afname van het percentage delicten was vergeleken met dat van voor de opname: drugs dealen: van 92% naar 8%, diefstal en inbreken: van 55% naar 36%, geweldsmisdrijf: van 49% naar 14%.

In hetzelfde onderzoek bleek, dat 41% van alle opgenomen cliënten in de twee jaar na ontslag geen drugs had gebruikt. Zie de grafiek hieronder.

Bij een recent onderzoek van nu aselect opgenomen drugverslaafden was dit percentage 34%.

Terugval na Triple-Ex

De baten van behandeling

De baten van behandeling zijn een veelvoud van de kosten van de behandeling.

Een kosten/baten analyse gaf aan dat zelfs bij een 30% positief resultaat (geen druggebruik, geen alcoholproblemen en geen criminaliteit) de besparingen in medische kosten (ambulante zorg, crisisopnamen, ziekenhuisopnames), sociale kosten (maatschappelijke opvang, uitkeringen) en kosten voor justitie (politie, advocatuur, detentie) een veelvoud zijn van de totale kosten van de behandeling in Triple-Ex.

Woongemeenschap met intensieve begeleiding

De Stam heeft, op basis van de succesvolle en kosteneffectieve behandeling van de therapeutische gemeenschap, een programma ontwikkeld  voor een woongemeenschap met een drugvrije intensieve begeleiding en een op re-integratie in de maatschappij gerichte dagbesteding. De kosten van dit model op jaarbasis zijn goedkoper. Dit levert tijdens en na het verblijf in de woongemeenschap grote besparingen op binnen het huidige maatschappelijke model.